| | วงศ์ | Dilleniaceae |
| |
| | ชื่อวิทยาศาสตร์ | Dillenia indica L. |
| |
| | ชื่อไทย | ส้าน |
| |
| | ชื่อท้องถิ่น | บักส้าน บักสั้น (ภาษาอีสาน) ตึครือเหมาะ(กะเหรี่ยงแดง), ลำส้าน(ลั้วะ), ไม้ส้านหลวง(ไทใหญ่), เปียวกับ(เมี่ยน) - สมปรุ, ส้านกวาง, ส้านท่า, ส้านใหญ่; ส้านป้าว (เชียงใหม่); แส้น (นครศรีธรรมราช, ตรัวง). [6] |
| |
| | ลักษณะทาง พฤกษศาสตร์ | ไม้ยืนต้น, ขนาดกลางถึงขนาดใหญ่, สูง 10 – 20 ม., ไม่ผลัดใบ, ลำต้นมักคองอ, เปลือกหนา, สีเทา หรือ น้ำตาลแดง, ลอกออกเป็นแผ่นบาง ๆ ; เรือนยอดเป็นพุ่มกลมหนา, มีขนตามกิ่งอ่อน; เนื้อไม้สีน้ำตาลอ่อน.
ใบ รูปไข่แกมรูปหอก หรือรูปไข่กลับรี ๆ, กว้าง 7 – 12 ซม., ยาว 15 – 30 ซม.; เนื้อใบค่อนข้างบาง, ปลายใบเป็นติ่งแหลมสั้น ๆ , ขอบใบหยักแบบฟันเลื่อย, โคนใบเรียวหรือมน, ท้องใบมีขนประปราย; เส้นแขนงใบตรง, มี 30 – 40 คู่; ก้านใบยาว 4 – 5 ซม., โคนก้านใบแผ่ออกเป็นกาบหุ้มกิ่ง.
ดอก ใหญ่, สีขาว, ออกเดี่ยว ๆ ตามง่ามใบ, ก้านออกยาว 3 – 5 ซม., มีขนสาก; กลีบรองกลีบดอกโค้งเป็นรูปซ้อน, อุ้มน้ำ; กลีบดอกสีขาว, บาง, รูปไข่กลับ, ร่วงง่าย, รังไข่มี 20 ช่อง,
ผล กลมใหญ่, เส้นผ่าศูนย์กลาง 10 – 15 ซม. [6] |
| |
| | ใบ | ใบ, ลำต้นมักคองอ, เปลือกหนา, สีเทา หรือ น้ำตาลแดง, ลอกออกเป็นแผ่นบาง ๆ ; เรือนยอดเป็นพุ่มกลมหนา, มีขนตามกิ่งอ่อน; เนื้อไม้สีน้ำตาลอ่อน.
ใบ รูปไข่แกมรูปหอก หรือรูปไข่กลับรี ๆ, กว้าง 7 – 12 ซม., ยาว 15 – 30 ซม.; เนื้อใบค่อนข้างบาง, ปลายใบเป็นติ่งแหลมสั้น ๆ , ขอบใบหยักแบบฟันเลื่อย, โคนใบเรียวหรือมน, ท้องใบมีขนประปราย; เส้นแขนงใบตรง, มี 30 – 40 คู่; ก้านใบยาว 4 – 5 ซม., โคนก้านใบแผ่ออกเป็นกาบหุ้มกิ่ง. |
| |
| | ดอก | ดอก ใหญ่, สีขาวนวล หรือสีออกเหลือง , ออกเดี่ยว ๆ ตามง่ามใบ, ก้านออกยาว 3 – 5 ซม., มีขนสาก; กลีบรองกลีบดอกโค้งเป็นรูปซ้อน, อุ้มน้ำ; กลีบดอกสีขาวนวล หรือเหลืองนวล, บาง, รูปไข่กลับ, ร่วงง่าย, รังไข่มี 20 ช่อง, |
| |
| | ผล | ผล กลมใหญ่, เส้นผ่าศูนย์กลาง 10 – 15 ซม. [6] |
| |
| | สรรพคุณ / การใช้ประโยชน์ | - ผลสด จิ้มน้ำพริก, ผลสุก รับประทานได้(กะเหรี่ยงแดง)
ผลสุก รับประทานได้(ลั้วะ,ไทใหญ่)
- เนื้อไม้ ใช้ทำโครงสร้างต่างๆ ของบ้าน เช่น เสาบ้าน(ไทใหญ่)
- ราก ใช้เข้าเครื่องยา, ช่วยถอนพิษไข้
เปลือก และ ใบ น้ำต้มกินเป็นยาฝาดสมาน, ระบาย และลดไข้
ผล กินได้, มีรสเปรี้ยว, ช่วยบำรุงร่างกาย, ลดไข้, เป็นยาระบาย และแก้ปวดท้อง
ผลสุกรสหวานอมเปรี้ยว , น้ำคั้นประสมน้ำตาล, กินเป็นยาเย็น, ลดไข้, แก้ไอ และขับเสมหะ
น้ำยางจากผลดิบใช้สระผมได้ |
|
